NOMINATIES


TOON TELLEGEN, DE WERKELIJKHEID

Toon Tellegen - De werkelijkheid
(Querido, 2014)

 

Uit het juryrapport bij de nominatie:  In De werkelijkheidspeelt Toon Tellegen met abstracties als waarheid, liefde, wanhoop, medeleven, vertrouwen, angst; een scala aan aannames passeert zo de revue. Op sublieme wijze draait Tellegen die werkelijkheid steeds een halve slag en toont ons de keerzijde ervan of een aspect waaraan we niet direct zouden denken. Zo morrelt hij er op een verontrustende manier aan, waardoor ze op losse schroeven komt te staan. De realiteit blijkt flinterdun, niet meer dan een verhaal dat we onszelf en anderen vertellen en als echt accepteren. Met schijnbaar eenvoudige talige middelen slaagt hij er in een absurde, bedreigende of wanhopige wereld op te roepen waaraan we ons nauwelijks kunnen onttrekken. Hoe divers de onderwerpen in deze bundel ook zijn, de obsessieve vraag naar wat werkelijk is, geeft aan de bundel een sterke thematische samenhang. 

Een tekst van Toon Tellegen is uit duizenden te herkennen. Wat niet wil zeggen dat  eenvoudig te verklaren valt wat zo’n tekst kenmerkt. Weemoed, verbazing, een milde absurditeit, een onverwacht gezichtspunt, de omkering van zaken; het zit er allemaal in. Vaak is de paradox daarbij de stijlfiguur die de werkelijkheid van zijn gedichten stuurt en motiveert. Het maakt de gedachten binnen de gedichten wonderlijk en eigenzinnig – wat afstand creëert – maar ook in essentie kwetsbaar, waardoor de lezer als vanzelf bij het denken en handelen van de personages betrokken wordt. Want de gedichten en ook het andere werk van Toon Tellegen wordt altijd gebouwd op de wetenswaardigheden van een of meerdere personages. Dat zijn niet – zoals vaak bij het lyrische ik in een gedicht – uitvergrotingen of aangescherpte versie van de dichter zelf, maar personages zoals u en ik, voorbeelden van de categorie mens (al kan het ook een dier zijn, een al te menselijk dier) in al zijn existentiële twijfels en onzekerheden, wanen en fantasieën, momenten van humor en vernedering. Een ik bij Tellegen is en blijft vaak een vat vol tegenstrijdigheden: ‘Ik ken een man die zich tot het uiterste inspant / om ongelukkig te worden – / pas als hij echt ongelukkig is, meent hij, kan hij gelukkig worden, / en dat wil hij – net als iedereen! – het is zijn enige wens’

 

De werkelijkheid van deze bundel ontvouwt zich in de context van verhalen uit het oude en het nieuwe testament, zoals met een schuldbekentenis die doet herinneren aan de kruisdood van Jezus Christus, en een aangepast begin van het Bijbelboek Genesis: ‘In den beginne was er licht / en God werd verblind, / schiep mensen om het te doven, / riep: / 'Uit! Uit!' Het blijft een ongewisse werkelijkheid die zomaar van karakter kan veranderen, alle toewijding, vriendschap of liefde ten spijt. Je kunt het in de regel ook niet aan de mensen afzien of ze gelukkig en/of ongelukkig zijn. Het is vaak een gedachte die je niet uit je hoofd krijgt: ‘ik ken iemand die zeker weet dat hij gelukkig is, maar het niet is /iemand die zegt dat de dag komt waarop hij gelukkig zal zijn//.’

Kees 't Hart introduceert Toon Tellegen from Poetry International on Vimeo.

 

Huizen

Ze bouwen met opzet scheve huizen
die langzaam verzakken,
met gladde vloeren waarop je vroeg of laat zult vallen
met blijvend letsel als gevolg,
huizen waarin je elkaar wel naar het leven moet staan,
waarin kwaadaardige schimmels op de muren groeien,
met kelders waaruit giftige dampen oprijzen
en waarin het lugubere gekerm van stervende ratten weerklinkt,
huizen waarin dagelijks brand uitbreekt,
                                               die de brandweer niet langer wenst te blussen,
waarin de ramen ’s nachts worden ingegooid
en waarnaast buren zich vestigen om het leven ondraaglijk te maken
                                               met fascistische liederen en koningsgezind geschreeuw,
huizen zonder verwarming en zonder beschutting,
                                               met motten, luizen, vlooien, mijten, ranzige etensluchtjes
en deuren die niet meer dichtgaan,
en waarin alleen mensen kunnen wonen die pijn hebben, zich machteloos voelen
en van elkaar houden

mensen die van elkaar houden.


Beluister het gedicht 'weerbericht'

Lees en luister hier naar meer berichten van Toon Tellegen...

Toon Tellegen – Weerbericht https://vimeo.com/149387161

Toon Tellegen leest 'Weerbericht' from Poetry International on Vimeo.

Toon Tellegen – Een vriend https://vimeo.com/149387160

Toon Tellegen leest 'Een vriend' from Poetry International on Vimeo.

Ik denk aan God in een afgesprijsde lichtblauwe zomerjurk

Download deze afbeelding en deel!